God in het lijden: wat Palmzondag ons écht laat zien

Op Palmzondag begint de Heilige Mis met ‘Hosanna’…, maar even later horen we: ‘Kruisig Hem!" Je kunt misschien wel raden waarom ik Palmzondag een van de meest fascinerende dagen vind van het jaar.

Het is de enige Mis in het jaar waarin er twee verschillende evangelielezingen voorgelezen worden, met als hoogtepunt natuurlijk het Passieverhaal; eigenlijk de helft van de volledige Goede Boodschap die we in het christendom kennen. Het is een lange Mis en de gewaden van de priesters zijn rood, vanwege het lijden van Christus dat op deze dag centraal staat. Het is een zondag die anders is. Anders dan de andere zondagen in de Vastentijd. De focus wordt verplaatst naar het lijden wat Jezus voor ons heeft gedaan, wat betekent dat de focus verschuift van berouw naar het lijden van Christus.

Over het Passieverhaal valt ontzettend veel te vertellen. Het is een lange evangelielezing die bij voorkeur wordt voorgelezen door drie personen. Er zitten enorm veel details en mysteries in de lijdensweg van Jezus. In deze blog schrijf ik over een paar punten die mij opvallen in het Passieverhaal.

Het verband tussen de lezingen tijdens de Heilige Mis

Eerste lezing: Jesaja 50, 4-7

Ik zal beginnen met iets vertellen over wat de eerste lezing, de tweede lezing en het Passieverhaal met elkaar te maken hebben. De eerste lezing wordt voorgelezen uit Jesaja 50, 4-7. Jesaja wordt over het algemeen veel gezien als een profeet die veel geprofeteerd heeft over Jezus (terwijl hij Jezus' komst op aarde nooit heeft meegemaakt!). In Jesaja 50, 4-7 wordt verteld over een zekere dienaar die lijdt, maar wel een intieme relatie heeft met God. Er wordt verteld wat God bij de dienaar doet ('De Heer GOD heeft mij als een leerling leren spreken...' - vers 4, 'De Heer GOD heeft mijn oor geopend...' - vers 5 en 'De Heer GOD staat mij bij... - vers 7), wat uitermate belangrijk is om te erkennen. Namelijk: alles begint bij God, niet bij de dienaar. Dat betekent dat de dienaar zijn missie niet zelf verzint, zijn lijden niet uit eigen kracht kiest, maar alles ontvangt van God. De gehoorzaamheid van de dienaar is een antwoord op de genade die hij van God krijgt. En hoe kan de dienaar God gehoorzamen? Doordat God zijn oren opent (vers 5). In Johannes 5, 30 vertelt Jezus dat Hij niks uit eigen kracht doet (zoals de dienaar in Jesaja 50 ook niks uit eigen kracht doet). 

Dus we kunnen nu stellen: de dienaar uit Jesaja 50 leeft in relatie met God, krijgt eerst van God genade en is daardoor zelf in staat om God te gehoorzamen. Hij werkt dus met God mee. 'De Heer GOD staat mij bij' (vers 7), ook al wordt het in deze passage erg duidelijk dat de dienaar lijdt. Hij werd immers bespuwd, de baard uitgerukt en geslagen (vers 6). Dit klinkt paradoxaal. Hoe kan God bij iemand zijn die lijdt?

Tweede lezing: Filippenzen 2, 6-11

Misschien is dat op het eerste gezicht niet duidelijk, maar het antwoord op de vraag hoe God bij iemand kan zijn die lijdt, is te vinden in de tweede lezing (Filippenzen 2, 6-11). In vers 6 en in vers 7 staat dat Jezus, die bestond in de gestalte van God, zichzelf heeft ontledigd. Wat houdt dat in? Voor het woord 'ontledigen' wordt in het Koiné-Grieks het woord κένωσις (kenosis) gebruikt, wat 'leegmaken, zichzelf geven' betekent. Jezus houdt Zijn goddelijke natuur, maar Hij legt zijn goddelijke privileges af en kiest er bewust voor om mens te worden (en daardoor kwetsbaar te worden en te lijden, wat ook benoemd wordt in hetzelfde stukje tekst). Dit wil zeggen dat God niet buiten het lijden staat, maar juist in het lijden stapt. God is niet afwezig in het lijden, Hij is juist aanwezig!

In vers 8 staat: 'Hij werd gehoorzaam tot de dood, de dood aan een kruis'. De kruisdood was vernederend en pijnlijk (daar kom ik later op terug). God is zelf op aarde geweest, waardoor Hij zelf al in ons lijden is geweest. Hij weet waar wij doorheen gaan, want Hij is er zelf ook doorheen gegaan. Dat betekent niet dat als God bij je is, het lijden verdwijnt. Jezus leed zelf volledig. Daardoor kunnen we helaas stellen dat een leven zonder lijden helaas niet mogelijk is. Maar het goede nieuws is dat God jou in je lijden ziet! Gelukkig heeft lijden niet het laatste woord, want God heeft Jezus hoog verheven door de vernedering, zijn lijden en zijn dood (vers 9). God kan het omvormen tot heerlijkheid. 

Conclusie

In Jesaja 50, 4-7 wordt er gesproken over een lijdende dienaar die erg overeenkomt met de persoon Jezus. En in Filippenzen 2, 6-11 wordt beschreven dat God ons nooit verlaat in het lijden. Een schitterende samenstelling van twee lezingen die erg goed passen bij het Passieverhaal. Het lijden van Jezus wordt al aangekondigd in Jesaja 50 en ook wordt er gesproken over dat Jezus verheven werd door de Vader door zijn lijden. En bovenal: dat God ons nooit alleen laat, ook niet als wij op aarde lijden. 

Het Passieverhaal (Mattheüs 26,14 - 27,66)

Nu wij weten wat de eerste en de tweede lezing met het Passieverhaal te maken hebben, is het tijd om nu in het Passieverhaal te duiken. Oftewel: het verhaal van Jezus' kruisiging. Het is een lange Evangelielezing met een heleboel interessante details.

Ik heb beloofd om terug te komen op de kruisdood die vernederend en pijnlijk was. Jezus leed niet alleen fysiek, maar ook mentaal, emotioneel en spiritueel. En het begint al bij het Laatste Avondmaal (Mattheüs 26, 20-30). Ook hier kom ik later op terug.

Ik heb nu al een paar keer geschreven dat God ons nooit alleen laat in ons lijden. En als je het verhaal over de kruisdood leest, valt je waarschijnlijk één ding op. Toen Jezus aan het kruis hing en het moment van sterven nabij was, lezen wij dat Jezus zich door God verlaten voelde toen hij het meest leed (Mattheüs 27,46). Dit wordt in de theologie ook wel de clamor derelictionis genoemd; oftewel: de kreet van verlatenheid. Nu zijn er twee interessante dingen te benoemen over de kreet van verlatenheid:

1: Jezus roept hier het begin van Psalm 22 uit: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij in de steek gelaten?" Jezus' laatste woorden waren dus woorden van gebed. Wat het nog bijzonderder maakt: Psalm 22 eindigt met vers 32 waarin staat: "... en berichten over zijn heilbrengend werk aan het volk dat straks wordt geboren: De HEER heeft het volbracht." De Heer heeft het volbracht... Jezus heeft het volbracht...

2: De Kerk leert dat de Drie-eenheid nooit wordt gebroken, wat betekent dat er nooit een scheiding is geweest tussen Jezus en de Vader. Wel zou Jezus verlatenheid ervaren kunnen hebben in zijn menselijke natuur. Sommige theologen (zoals Hans Urs von Balthasar) zeggen dat Jezus de afstand die de zonde veroorzaakte ervaarde en Hij dat op zich nam.

Het voelt gek om de zojuist genoemde details mooi te noemen, aangezien niks mooi is aan Jezus' weg naar het kruis. Dit zegt daarom eerder iets over het plan van God dan over het lijdensverhaal.

Afsluiting

Het Passieverhaal is, zoals al eerder genoemd, de helft van de Goede Boodschap. De andere helft komt met Pasen, wanneer Jezus na drie dagen verrijst uit de doden. Palmzondag laat ons zien dat God niet ver weg blijft van ons lijden. Hij gaat er zelf middenin staan. In Jezus zien we een God die niet alleen redt van een afstand, maar een God die met ons lijdt.

De Bijbelvertaling die ik heb gebruikt is de Willibrordusvertaling editie 2012.